Numer 7 (1/2021)
Miasto
Redaktorzy: Ksenia Olkusz, Barbara Stelingowska, Konrad Zielonka
Spis treści
Strony
Pobierz
Natalia Południak
Świat biedy i wyzysku w dawnym Waldenburgu w I połowie XX wieku na przykładzie filmu Um's tägliche Brot – Hunger in Waldenburg (O chleb powszedni – Głód w Wałbrzychu)
9 – 23
PDF

Słowa kluczowe

Wałbrzych |Leo Lania |Alexander Stenbock-Fermor

Streszczenie

Kiedy 19 września 1928 roku prezydent Rzeszy Paul von Hindenburg przybył do dawnego Waldenburga, miasto to było postrzegane, jako jedno z najbiedniejszych w kraju. Jak pisał Artur Szałkowski: „celem wizyty głowy państwa było poznanie problemów mieszkańców regionu, o których głośno było w całych Niemczech oraz zainicjowanie działań, które pomogą w rozwiązaniu problemów”...


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Wrocławski

Anna Madej,
Arkadiusz Zawadzki
Marginalizacja mniejszości narodowych w II Rzeczypospolitej Polskiej na przykładzie powiatu bialskiego
25 – 41
PDF

Słowa kluczowe

Biała Podlaska |demografia historyczna |historia regionalna |mniejszości narodowe

Streszczenie

Polska w okresie międzywojennym była państwem wielonarodowym. Świadczą o tym przede wszystkim dane demograficzne, wedle których w zależności od roku i sposobu obliczania liczbę Polaków zamieszkujących II Rzeczpospolitą określa się na 64,7% do 69% (Gawryszewski 2005: 247-248, 263-264; Historia Polski w liczbach 1994: 157, 163-164). Oznacza to, że pozostałe 31-35,3% oficjalnie nie należało do narodowości polskiej...


INFORMACJE O AUTORACH

Anna Madej
Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach

Arkadiusz Zawadzki
Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach

Adrianna Kus
Jedność w rozproszeniu. Krajobraz kulturowy kolonii robotniczych w Radzionkowie – wybrane przykłady
43 – 56
PDF

Słowa kluczowe

Radzionków |Rojca |kolonia robotnicza

Streszczenie

Radzionków to niewielkie miasto graniczące między innymi z Bytomiem, Tarnowskimi Górami i Piekarami Śląskimi. Leży na obszarze Wyżyny Śląskiej, w południowo-zachodniej części Wyżyny Małopolskiej (Tyczka 2002: 31). W 1951 roku Radzionków uzyskał prawa miejskie, zaś po ponad dwudziestu latach został przyłączony do Bytomia. W 1998 roku powrócił na mapę Polski jako odrębne miasto...


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Joanna Bochaczek-Trąbska,
Iwona Sterczewska
Między Polską a Niemcami. Nieunikniony konflikt o Wolne Miasto Gdańsk
57 – 72
PDF

Słowa kluczowe

Wolne Miasto Gdańsk |Liga Narodów |traktat wersalski

Streszczenie

W swojej barwnej i złożonej historii Gdańsk dwukrotnie był Wolnym Miastem. Po raz pierwszy miało to miejsce na początku dziewiętnastego wieku w epoce napoleońskiej. Cesarz Francuzów wprawdzie zakończył I wojnę polską (1807) zwycięstwem nad Prusami i Rosją, ale trwałego pokoju zagwarantować nie potrafił...


INFORMACJE O AUTORACH

Joanna Bochaczek-Trąbska
Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny im. Jana Długosza w Częstochowie

Iwona Sterczewska
Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny im. Jana Długosza w Częstochowie

Katarzyna Mysona-Byrska
Inskrypcje świadkami epoki w Krakowie przełomu wieków
73 – 88
PDF

Słowa kluczowe

architektura |Kraków

Streszczenie

Architektura miasta jest niewątpliwie odbiciem sposobu myślenia ludzi żyjących w danym czasie, reprezentacją ich stylu życia, upodobań i gustów estetycznych, ujętych w ryzy ówczesnych możliwości technicznych. „Architektura jest jak tekst, w którym zapisano opowieść o mieście: o relacjach łączących mieszkańców, ich zbiorowej tożsamości, o gospodarce, nowoczesności czy o władzy” (Twardowska 2018). Na krakowskich kamienicach przełomu dziewiętnastego i dwudziestego wieku pojawiają się inskrypcje, będące dopełnieniem dekoracji fasadowej, wcześniej niewykorzystywane jako motyw zdobniczy...


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie

Aleksandra Joanna Młynarska
Czy konserwacja poniemieckich napisów na kamienicach jest przykładem zmiany myślenia o dziedzictwie i historii przestrzeni miejskiej w Polsce?
89 – 109
PDF

Słowa kluczowe

sztuka poniemiecka |konserwacja

Streszczenie

Przyglądając się fasadom starych kamienic, mieszkańcy polskich miast mogą na nich dostrzec napisy przezierające spod łuszczącej się warstwy farby. W zależności od regionu kraju napotykamy napisy nie tylko w języku polskim, lecz także w niemieckim, rosyjskim czy jidysz. Stanowią one żywe świadectwo historii miast i ich mieszkańców. Zazwyczaj są to dawne szyldy sklepowe, jak również napisy informacyjne, reklamy lub nazwy ulic. Grupą zasługującą na szczególną uwagę są poniemieckie malowane szyldy sklepowe, których obecność – z przyczyn historycznych – budzi największe emocje. W niniejszym artykule omówione zostaną rejony ich występowania, konteksty historyczne, stosunek mieszkańców do ich ekspozycji oraz problematyka konserwatorska...


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Barbara Szczepańska
Przypadek miasta „pomiędzy”: architektura i urbanistyka Opola w pierwszych latach powojennych
111 – 130
PDF

Słowa kluczowe

architektura |urbanistyka |Śląsk |Opole |powojenna historia Polski |historia urbanistyki

Streszczenie

Wraz z końcem II wojny światowej Opole – miasto, które do 1945 roku znajdowało się w granicach Niemiec – zostało włączone do Polski, stając się równocześnie częścią tak zwanych Ziem Odzyskanych. Nazwa ta niosła za sobą istotne znaczenie ideologiczne, ponieważ implikowała, że tereny, które przed wojną przynależały do Niemiec, nie zostały w 1945 roku jedynie przyłączone do Polski, a przywrócone jej w akcie sprawiedliwości dziejowej. Fakt ten pociągnął za sobą istotne reperkusje dla całego tego obszaru. Objęły one nie tylko zmiany w obrębie struktury społecznej regionu, ale także materialną przestrzeń poszczególnych miast czy w końcu ich warstwę symboliczną. Przed miastami tychże ziem i ich władzami stanęło istotne zadanie odnalezienia i ustalenia zupełnie nowej tożsamości, odmiennej od tej przedwojennej, by w ten sposób umożliwić nowym mieszkańcom wrastanie w ten obszar i zespolić go z Macierzą – Polską.


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Wrocławski

Katarzyna Daniel
Opolskie manifestacje w obronie demokracji
131 – 153
PDF

Słowa kluczowe

Opole |demonstracja

Streszczenie

Opole jest miastem na prawach powiatu oraz stolicą województwa opolskiego. Do 31 grudnia 2016 roku zajmowało powierzchnię dziewięćdziesięciu siedmiu kilometrów kwadratowych i było zamieszkiwane przez około sto osiemnaście tysięcy osób, natomiast po zmianie granic od 1 stycznia 2017 roku jego powierzchnia zwiększyła się do stu czterdziestu dziewięciu kilometrów kwadratowych, a liczba mieszkańców do około stu dwudziestu ośmiu tysięcy (Rajchel 2018: 177).


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Opolski

Izabela Poręba
Vis-à-vis pamięci narodu. Miasto postkolonialne – rekapitulacja stanowisk
155 – 173
PDF

Słowa kluczowe

postkolonializm |miasto postkolonialne |antropologia miasta |centrum - peryferia

Streszczenie

Wsie, osady i małe miasteczka to miejsca, w których przetrwała pamięć wydarzeń, miejsca stabilnych tożsamości i więzi z naturą. Miasta to obszary zmącone, zakłócone, poddane interferencji indywidualnych i narodowych tożsamości oraz konkurujących o wpływy wizji planistycznych. Taką opozycję miast i wsi zwykło się przyjmować za wynikającą ze zdrowego rozsądku, a jej wpływ widoczny jest w rozważaniach na temat zurbanizowanych obszarów w wielu dyscyplinach: zarówno w ramach badań etnologicznych, antropologicznych (antropologii miasta), jak i geografii społeczno-ekonomicznej (tak zwane a human geography). Na różnych etapach rozwoju badań we wzmiankowanych dziedzinach uwidaczniał się nie tylko w ramie modalnej odmiennej dla opisu miasta i wsi, lecz także w ilościowej dysproporcji refleksji skupionej na obszarach zurbanizowanych i ruralnych...


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Wrocławski

Pavol Matula
Polsko-słowackie spory graniczne w pierwszej połowie XX wieku. Kwestia interpretacji i percepcji
177 – 190
PDF

Słowa kluczowe

Spisz |Orawa |Czadeckie |relacje polsko-słowackie |Słowacja |1918-1945 |spór graniczny

Streszczenie

Istnieją historyczne spory i konflikty między państwami i narodami, które są dobrze znane i wciąż rezonują w świadomości społeczeństwa. Ich przykłady można znaleźć w historii stosunków polsko-ukraińskich czy słowacko-węgierskich, które często wpływają na aktualne myślenie i postawy polityczne i społeczne. Z drugiej strony istnieją konflikty, o których opinia publiczna niewiele wie, a świadomość ich funkcjonowania związana jest tylko z określonym regionem, chociaż przebieg i ostrość, z jaką je toczono, są porównywalne z tymi znacznie lepiej znanymi. Do takich konfliktów należy także spór o granicę polsko-słowacką w latach 1918-1945…


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Komeńskiego w Bratysławie (Univerzita Komenského v Bratislave), Słowacja

Bożena Koszel-Pleskaczuk
Zbrodnie komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Sprawa śmierci Zbigniewa Simoniuka (1981-1983)
191 – 210
PDF

Słowa kluczowe

represja |komunizm |zbrodnia |Zbigniew Simoniuk |opozycja |aparat bezpieczeństwa

Streszczenie

Wiek XX charakteryzował się formowaniem silnych ruchów społecznych. To zjawisko występowało w różnej formie i z różnym natężeniem w poszczególnych dekadach. Ruchy społeczne natomiast budziły reakcję elity rządzącej. Szczególne nasilenie tej tendencji można było obserwować w latach osiemdziesiątych XX w…


INFORMACJE O AUTORZE

Instytut Pamięci Narodowej

Albert Guziak
Walka na słowa – analiza sloganów wyborczych z kampanii do Sejmu i Senatu z 2019 roku
211 – 226
PDF

Słowa kluczowe

partie polityczne |kampania wyborcza |slogan wyborczy |Sejm |Senat

Streszczenie

Sfera publiczna, w tym również działalność polityczna, towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów. Fundamentalną koncepcję relacji człowieka z otoczeniem społecznym opracował Arystoteles, według którego człowiek jest z natury rzeczy istotą, która jest stworzona do tego, aby uczestniczyć w życiu politycznym. Inherentną cechą gatunku ludzkiego, różniącą go od pozostałych istot żywych, jest posługiwanie się skodyfikowanym i nader bogatym systemem znaków, umożliwiającym homo sapiens przetwarzanie skomplikowanych schematów myślowych i konstruowanie zwerbalizowanych aktów komunikacji – jest to cecha, która umożliwia człowiekowi uczestnictwo w życiu publicznym. Język ludzki jest tworem abstrakcyjnym, odzwierciedlającym naturę ludzką; jego szczególną właściwością jest tworzenie zarówno znaczeń konkretnych (dosłownych), jak i abstrakcyjnych – przenośnych – symbolicznych…


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Warszawski

Ignacy Dudkiewicz
Kryzys debaty publicznej na przykładzie debaty bioetycznej
227 – 241
PDF

Słowa kluczowe

pluralizm |bioetyka |debata bioetyczna |debata publiczna

Streszczenie

17 maja 2016 roku podczas posiedzenia Komisji Zdrowia w Sejmie RP doszło do dyskusji na temat propozycji, by tak zwana klauzula sumienia obejmowała nie tylko personel lekarski i pielęgniarski, ale by mogli powoływać się na nią także fizjoterapeuci i fizjoterapeutki. W wymianie zdań brał udział między innymi poseł-lekarz i posłanka-pielęgniarka...


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Warszawski

Aleksandra Brylska
Nuklearna katastrofa kapitalizmu. O polskich reakcjach na katastrofę elektrowni atomowej Fukushima Daiichi w Japonii
243 – 259
PDF

Słowa kluczowe

kapitalizm |katastrofa nuklearna |Fukushima

Streszczenie

Powojenna Japonia oparła odbudowę narodowej tożsamości na micie gospodarczego sukcesu i potęgi ekonomicznej (Ito 2002: 5). Do lat dziewięćdziesiątych, czyli do momentu rozpoczęcia wieloletniej stagnacji gospodarczej, rzeczywiście krajowi temu udało się utrzymać ten status. Jeszcze przez bardzo długi czas w oczach Polaków pozostawał on symbolem sukcesu i celu, do którego państwo powinno dążyć. Jednakże gospodarczy sukces Japonii stał się kolejnym stereotypem. 11 marca 2011 roku, o godzinie 14:46 czasu japońskiego, pacyficzne wybrzeże regionu Tōhoku nawiedziło trzęsienie ziemi o magnitudzie dziewięciu stopni. Z powodu wstrząsów północno-wschodnia część Japonii dotknięta została przez tsunami, którego wysokość fal dochodziła nawet do piętnastu metrów.


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Warszawski

Giulia Kamińska Di Giannantonio
,,Od kuchni”. Wątki kulinarne we współczesnych włoskich podróżach literackich
263 – 280
PDF

Słowa kluczowe

literatura polska |Włochy |kuchnia |sztuka kulinarna

Streszczenie

Podróż do Włoch jest bardzo popularnym motywem literackim. Począwszy od czasów najdawniejszych, przez osiemnastowieczny Grand Tour, aż po czasy współczesne, pisarze, poeci, artyści podróżują do Włoch i podróże te relacjonują, zamieszczając w swoich opisach niejednokrotnie również uwagi i odczucia dotyczące lokalnej kuchni...


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Maciej Kapek
Nie tylko czerstwy chleb i fasola. Religijność purytańska a kuchnia Nowej Anglii
281 – 293
PDF

Słowa kluczowe

chrześcijaństwo |kuchnia |purytanizm |Nowa Anglia

Streszczenie

Związki religii i kulinariów są widoczne na całym świecie i we wszystkich czasach. Wśród najbardziej oczywistych można wskazać żydowskie przepisy związane z koszernością, chrześcijańskie posty, tabu pokarmowe hinduizmu czy surowe zasady dżinizmu. Religia jest czynnikiem wpływającym na bardzo szerokie spektrum dziedzin życia, także na kulinaria...


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie

Karolina Chyła
Jak zwyciężyć nie walcząc? Dzienniki Żeromskiego a płeć pisania
295 – 311
PDF

Słowa kluczowe

dziennik |Stefan Żeromski |krytyka feministyczna

Streszczenie

„Żeromski lubił pisać. Lubił sam proces” – mówi jego biografka (Mortkowicz-Olczakowa 1965: 97) – sam gest pisania, dotyk i nacisk pióra, miękkiej stalówki, oporną ustępliwość kartki papieru. Robił to pięknie, wyraźnie – kaligraficznie. Ta umiejętność była powodem dumy, ale i swoistego rodzaju udręk płynących z myśli, że trud, jaki w to wkłada, idzie na marne. Kiedy odkrywał, a było tak dosyć często, że jego książki, ukazując się drukiem, pełne są błędów, których próżno by szukać w ich autografach, reagował żalem i rozdrażnieniem...


INFORMACJE O AUTORZE

Uniwersytet Wrocławski

Ksenia Olkusz
Fantastyczne myślenie o antropocenie. Recenzja: Tereza Dĕdinová, Weronika Łaszkiewicz, Sylwia Borowska-Szerszun (red.), Images of the Anthropocene in Speculative Fiction. Narrating the Future
315 – 321
PDF

INFORMACJE O AUTORZE

Ośrodek Badawczy Facta Ficta

Pobierz cały numer
1 – 324
PDF
Ośrodek Badawczy
Opoczyńska 39/9
ISSN 2719-8278
Facta Ficta
54-034 Wrocław