Topografie podróży
Redaktor: Anita Całek
Spis treści
Strony
Pobierz
Anita Całek
Podróż: przestrzeń – egzystencja – obcość
15 – 51
PDF

Słowa kluczowe

przestrzeń | obcość | podróż | egzystencja

Streszczenie

Temat podróży jest stale obecny w literaturze i kulturze, gdyż opisuje doświadczenie egzystencjalne nieodłączne od biegu życia, uniwersalne w dziejach człowieka z perspektywy tak historyczno-społecznej, jak osobniczej, zanurzonej w indywidualnej historii życia. Zdaniem Doroty Kozickiej powszechność podróżowania sprawiła, iż „podróż nabrała również znaczenia symbolicznego, mitycznego i rozpatrywana musi być nie tylko jako czynność praktykowana w każdej epoce i każdej kulturze, ale i uniwersalna formuła ludzkiego doświadczenia” (Kozicka 2003: 9).

Afiliacja

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Katarzyna Sarek
Dawny Chińczyk w drodze. Geneza, ewolucja i sedno chińskiej literatury podróżniczej
55 – 67
PDF

Słowa kluczowe

chińska literatura podróżnicza

Streszczenie

Ludzie podróżują w różnych celach. Niekiedy po to, aby poznać nowe miejsca, nowych ludzi lub nowe zwyczaje, czasem aby oderwać się od znanego i wywołującego znudzenie otoczenia, a niektórzy odbywają podróż, żeby poznać siebie. Przedstawicielami różnych epok i kultur kierują odmienne motywacje. Neil Rennie (1995: 1) twierdzi, że dla zachodnich podróżników nowe lądy były ucieleśnieniem dawnych, nostalgicznych wyobrażeń zapomnianych miejsc. O ile cele wypraw i obyczaje zachodnich podróżników (zmieniające się z upływem czasu) są powszechnie znane, o tyle szerszemu odbiorcy raczej obcy jest zarówno temat chińskich wędrowców, jak i tworzonych przez nich utworów literackich.

Afiliacja

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Dorota Kamińska-Jones
Przekraczanie granic przestrzeni – przekraczanie granic siebie. Brytyjskie kobiety na subkontynencie indyjskim i w Himalajach w XIX wieku
69 – 85
PDF

Słowa kluczowe

Indie | kobieta | Himalaje

Streszczenie

Kobiety wyruszały na subkontynent indyjski niemal od samych początków obecności brytyjskiej na tym terenie. Mimo kontrowersji co do udziału w wyjazdach żon członków wypraw, Kompania Wschodnioindyjska udzieliła ostatecznie zgody i pierwsze damy przybywały do Indii już w siedemnastym stuleciu – było ich jednak wówczas niewiele, a zajmowały się głównie dotrzymywaniem towarzystwa mężom...

Afiliacja

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Aleksandra Bajerska
Paryż w reportażach i studiach fizjologicznych Karola Frankowskiego
87 – 115
PDF

Słowa kluczowe

Paryż | Karol Frankowski

Streszczenie

Dziewiętnastowieczny Paryż, jako stolica ówczesnego świata, przyciągał podróżników, był bowiem jednym z najważniejszych ośrodków kulturalnych, naukowych i politycznych Europy. Dynamiczny rozwój miasta sprawił, że stał się również symbolem nowoczesności i postępu, które fascynowały i budziły kontrowersje...

Afiliacja

Uniwersytet Łódzki
Elżbieta Koziołkiewicz
Robinson czy heroiczny męczennik? O dwóch wersjach najsłynniejszej książki Ferdynanda Ossendowskiego
107 – 129
PDF

Słowa kluczowe

Ferdynand Ossendowski | Robinson

Streszczenie

Twórczość literacka Ferdynanda Ossendowskiego (1876-1945) wyrastała z podróży, przygody, doświadczania przyrodniczej i kulturowej różnorodności. Jedna z jego pierwszych publikacji powstała pod wpływem krótkiego pobytu w Indiach, gdzie trafił w czasach studenckich, pracując w wakacje jako pisarz okrętowy (Michałowski 2004: 13). Chociaż w latach dwudziestych – okresie największej popularności – równolegle z relacjami z wędrówek po Azji i Afryce przygotowywał teksty dla młodego odbiorcy, powieści historyczne i obyczajowe (których akcja rozgrywa się często w egzotycznej scenerii), to podróżopisarstwo przynosiło mu największy rozgłos i stanowiło jego specjalność.

Afiliacja

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Edyta Żyrek-Horodyska
Podróż poza utartym szlakiem. Współczesny reportaż wobec teorii Melchiora Wańkowicza
131 – 145
PDF

Słowa kluczowe

reportaż | Melchior Wańkowicz

Streszczenie

Refleksja nad charakterem i celem dziennikarskich podróży często pojawia się w autotematycznych wypowiedziach polskich reporterów, którzy spotkanie z Innym czynią jednym z kluczowych elementów swych tekstów reportażowych. Piszący nie tylko chętnie dzielą się z odbiorcami doświadczeniem zdobytym w zetknięciu z odrębnymi kulturami, ale także zyskują możliwość spojrzenia z dystansu na własny kraj. Stają się pośrednikami pomiędzy wydarzeniem a czytelnikami, zaś ich prace pełnią funkcję filtra, przez który odbiorcy mediów otrzymują wgląd w daną rzeczywistość. W świetle ustaleń genologicznych reportaż traktowany jest jako gatunek, który niejako ex definitione odrzuca typ dziennikarstwa redagowanego wyłącznie „zza biurka”, wymaga natomiast od autora przede wszystkim spotkania z drugim człowiekiem i poznania jego historii...

Afiliacja

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Marcin Maniak
Anglia i Francja w dziewiętnastowiecznym opisie Safar nāme-je Tālebi jā Masir-e Tālebi Mirzy Abu Tāleb chāna
147 – 161
PDF

Słowa kluczowe

Mirzā Abu Tāleb khān

Streszczenie

Epoka kolonialna przyniosła dziesiątki, jeśli nie setki wspomnień z podróży z metropolii do kolonii; tak było chociażby w przypadku Imperium Brytyjskiego czy Francji. Istnieją jednak próby – jakby to zapewne ujęli niektórzy kolonizatorzy – „pokazania cywilizowanego świata z perspektywy tubylców”: jedną z takich obserwacji są wspomnienia z podróży Mirzy Abu Tālebchāna zawarte w Safarnāme-ye Tālebi. Mirzā, związany z brytyjską Kompanią Wschodnioindyjską, mieszkaniec Indii pochodzenia perskiego, odbył podróż do Europy na początku XIX wieku (Steward 1810).

Barbara Klimek
Stambuł – jak opisać Miasto Miast
163 – 183
PDF

Słowa kluczowe

Stambuł

Streszczenie

Stambuł, niegdyś Konstantynopol, jeszcze wcześniej Bizancjum, położony jest na dwóch brzegach Cieśniny Bosfor, uznawanej za naturalną granicę między Europą i Azją. Wyjątkowe położenie geograficzne, razem z ogromnym bagażem istniejących w kulturze obrazów miasta i dotyczących go metafor, powodują, że trudno uciec przed narzucanymi przez europejską kulturę, pozornie naturalnymi i pozornie neutralnymi, kategoriami dzielenia świata i samego miasta. Wzbudzało ono zainteresowanie na wszystkich etapach swojej historii, było wręcz „niejako predestynowane do roli stolicy” (Filipowska 2017: 22)...

Afiliacja

Uniwersytet Śląski w Katowicach
Magdalena Dąbrowska
Północna Rosja oczyma Michaiła Nikitycza Murawiowa
187 – 207
PDF

Słowa kluczowe

Rosja | Michaił Nikitycz Murawiow

Streszczenie

We wczesnej twórczości Michaiła Nikitycza Murawiowa (25.10. [05.11.] 1757-29.07. [10.8.] 1805), rosyjskiego poety, prozaika, tłumacza, historyka i pedagoga doby Oświecenia, ważne miejsce zajmuje wiersz Podróż (Путешествие; Murawiow 1967b: 143-145), powstały w pierwszej połowie lat siedemdziesiątych XVIII wieku. Zawiera on relację z podróży poety z Wołogdy do Petersburga, zamykającej „wołogodzki” okres w jego życiu i rozpoczynającej okres „petersburski”...

Afiliacja

Uniwersytet Warszawski
Urszula Trojanowska
Homo geographicus na szlaku życia. Głuptaska Swietłany Wasilenko i Laur Jewgienija Wodołazkina
209 – 236
PDF

Słowa kluczowe

homo geographicus | Swietłana Wasilenko | Jewgienij Wodołazkin

Streszczenie

Od kilku lat w kulturze rosyjskiej można zaobserwować modę na „prawosławną mistykę w staroruskich dekoracjach” (Syska 2016). Katarzyna Duda podkreśla niemożność oddzielenia rosyjskiej literatury pięknej od aksjologii oraz wskazuje na jej uniwersalizm, niewykluczający jednakże oryginalności i samoistności oraz „lokalnego piętna” (Duda 2017: 218-220). Powieści Głuptaska Swietłany Wasilenko (2000; 2007) i Laur Jewgienija Wodołazkina (2012; 2015) wydają się idealnym potwierdzeniem powyższego twierdzenia...

Afiliacja

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Jadwiga Bodzińska-Bobrowska
Terytorializacje Bronisława Kamińskiego / Brunona Durocher
237 – 250
PDF

Słowa kluczowe

Bronisław Kamiński | Bruno Durocher | terytorializacja

Streszczenie

Terytorializować – w perspektywie Deleuze’a i Guattariego – oznacza tworzyć własne terytorium, często na podstawie terytorium pierwotnego, poprzez oznaczanie wybranej przestrzeni i środowiska, a następnie opisywanie go za pomocą znaków w celu jego przyswojenia. Znaczenie terytorium, czyli wytyczanie swojego miejsca, jest podstawą zrozumienia istoty jakiegokolwiek ruchu, układu, relacji...

Afiliacja

Uniwersytet Gdański
Agnieszka Kukuryk
„Symultaniczne kontrasty i plastyczna poezja” – przykład Prozy kolei transsyberyjskiej i małej Żanny z Francji Blaise’a Cendrarsa
251 – 269
PDF

Słowa kluczowe

Blaise Cendrars

Streszczenie

Kosmopolita, globtroter, reporter, wnikliwy obserwator świata, Blaise Cendrars zapisał się na kartach historii literatury francuskiej jako pisarz łączący życiowe doświadczenie z lirycznym talentem. Dominującym tematem jego twórczości stały się nieustające podróże. Był nieskrępowany żadnymi ograniczeniami, świat chłonął wszystkimi zmysłami, a częste odkrywanie nowych miast, kultur, ludzi uwalniało w nim potrzebę konceptualizacji i werbalizacji obserwowanych zjawisk. Chociaż sam nie czuł się poetą, obecnie znany jest jako prekursor nowoczesnej liryki z początku XX wieku. Jego dzieła stanowią oryginalny zapis poszukiwania nowych reguł budowy wypowiedzi literackiej. Sam autor traktował swoją twórczość jako integralny element wędrownego trybu życia...

Afiliacja

Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie
Magdalena Ochniak
Dekonstrukcja „nie-miejsca” w Żółtej Strzale Wiktora Pielewina
271 – 282
PDF

Słowa kluczowe

dekonstrukcja | Wiktor Pielewin | nie-miejsce

Streszczenie

Motyw wędrówki, podróży czy też drogi jest jednym z najstarszych toposów obecnych w literaturze od tysiącleci, by wymienić chociażby Odyseję czy Księgę Wyjścia. Jak przypomina historyk i teoretyk literatury Wojciech Tomasik: „literatura od wieków sięgała po metaforę drogi, usiłując wyrazić trudy ludzkiego bytowania. […] Droga, podróż, peregrynacja, w różnych ujęciach kompozycyjnych i tonacjach stylowych, symbolizowały człowieka, którego życie jest uporczywym dążeniem do odległych lub nieosiągalnych celów” (Tomasik 2007: 18)...

Afiliacja

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Aleksander Trojanowski
Podróż po nie-miejscu. Wątki tożsamościowe w Dzikich detektywach Roberta Bolaña na tle meksykańskiej tradycji literackiej
283 – 302
PDF

Słowa kluczowe

tożsamość | podróż | nie-miejsce | Roberto Bolaño

Streszczenie

Roberto Bolaño był pisarzem, który żył w wielu krajach, imał się różnych zajęć, przeżył tak charakterystyczne dla XX wieku doświadczenie fascynacji rewolucją i późniejszej utraty złudzeń. Trudno w związku z tym nie zastanawiać się nad znaczeniem tożsamości w jego projekcie literackim. Czytając zaś szkice i opracowania traktujące o nim, warto zauważyć, jak mało w nich studiów z zakresu antropologii literatury. Tymczasem to właśnie w tej perspektywie kategoria tożsamości, będąca tu przedmiotem zainteresowania, może znaleźć swój najpełniejszy wyraz...

Afiliacja

Uniwersytet Wrocławski
Martyna Sepioło
Przestrzeń, tożsamość i biografia w prozie Joanny Bator
303 – 319
PDF

Słowa kluczowe

biografia | tożsamość | przestrzeń | Joanna Bator

Streszczenie

Najnowsza proza prowokuje współczesnego czytelnika do skupienia uwagi na tematyce ściśle korespondującej z kategorią przestrzeni. Dobór odpowiedniego dla motywu podróży schematu fabularnego, kreacja postaci, umiejscowienie zdarzeń i bohaterów w kilku terytoriach pozwalają wysnuć wniosek, że obecnie wielu autorów koncentruje się na wyeksponowaniu w utworach silnego związku człowieka z przestrzenią...

Marcin Czardybon
Perspektywy światów wyższych. Podróże Ernsta Jüngera
321 – 335
PDF

Słowa kluczowe

Ernst Jünger

Streszczenie

Ernst Jünger, żołnierz, polityk, militarysta, „anarcha”, przeżył 103 lata, czynnie brał udział w obu wojnach światowych, służył w Legii Cudzoziemskiej. Za służbę podczas I wojny światowej został odznaczony Krzyżem Żelaznym I klasy, a w latach 1939-1945 służył w Wehrmachcie jako oficer. Przed II wojną światową aktywnie wspierał skrajne ruchy konserwatywne Republiki Weimarskiej (Święcicki 2013; Pieniążek 2013). Istnieją poszlaki, które pozwalają powiązać jego postać z kręgami odpowiedzialnymi za nieudany zamach przeprowadzony przez Clausa von Stauffenberga (Kunicki 2013)...

Afiliacja

Uniwersytet Warszawski
Ksenia Olkusz
Transmedialna podróż. Jak pragmatyzm kanibalizmu zdyskontował postapokaliptyczny urok romansu young adult w Misji 100
339 – 360
PDF

Słowa kluczowe

podróż | kanibalizm | romans young adult | Misja 100

Streszczenie

Potrzeba powtarzalności i wizualizowania rozmaitych materii, obecna we współczesnej kulturze, skutkuje różnymi formami reinterpretacji dzieł literackich, filmowych, growych czy serialowych. Narzędzia teoretyczne dostarczane przez współczesne szkoły badawcze, w tym zwłaszcza postklasyczną teorię narracji, narratologię transmedialną i nowe orientacje w medioznawstwie (w szerokim znaczeniu, wykraczającym poza dominujący w Polsce paradygmat dziennikarski, a zatem obejmującym wszystkie reprezentacje medialne), umożliwiają wieloparametrowe analizowanie operacji intersemiotycznych i intermedialnych, pozwalające na transdyscyplinarną refleksję nad zagadnieniami adaptacji, remediacji, renarracji czy retellingu...

Afiliacja

Ośrodek Badawczy Facta Ficta
Barbara Szymczak-Maciejczyk
Outlander. Podróż przez czas, podróż przez przestrzeń
361 – 380
PDF

Słowa kluczowe

Outlander

Streszczenie

Od kilku dekad można zaobserwować rosnące zainteresowanie wykorzystaniem toposu podróży w czasie. Pojawia się on nie tylko w literaturze, lecz także w filmie, eksploatującym go w rozmaitych konwencjach i produkcjach przeznaczonych de facto dla wszystkich grup docelowych. Mimo to wciąż niewielu badaczy postanawia dokładniej omówić owo zjawisko...

Afiliacja

Ośrodek Badawczy Facta Ficta
Joanna Brońka
Budowanie świata w cyklu „Oko Jelenia” Andrzeja Pilipiuka
381 – 398
PDF

Słowa kluczowe

Andrzej Pilipiuk | Oko Jelenia

Streszczenie

Budowanie i kreowanie świata w powieści fantastycznej można, uznać za jej dominantę. To właśnie realia wykreowane przez autora stają się nie tylko tłem, ale centrum wydarzeń narracji fantastycznej, co, jak twierdzi Krzysztof M. Maj, jest zgoła odmienne od klasycznie pojmowanej literatury. Badacz zauważa bowiem, że: „pisarz-realista może rozpocząć narrację in medias res, nie zastanawiając się nad tym, czy jego czytelnicy będą wiedzieć, czym jest krzesło, czym Londyn, a czym las” (Maj 2015: 20). Pisarz-fantasta natomiast, w zbudowanym przez siebie świecie już tej samej logice artystycznej podlegać nie może...

Afiliacja

Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie
Ośrodek Badawczy Facta Ficta
Monika Kowalska
Wędrówka Daenerys Targaryen wewnątrz Domu Nieśmiertelnych w „Pieśni Lodu i Ognia” George’a R.R. Martina
399 – 417
PDF

Słowa kluczowe

George R.R. Martin | Pieśń Lodu i Ognia

Streszczenie

Podróż jako kluczowa osnowa fabularna oraz figura poznania i oswojenia nieznanego pojawia się w literaturze od wielu tysiącleci. Źródeł toposu wędrówki należy upatrywać w starożytnych mitycznych opowieściach i tekstach religijnych basenu śródziemnomorskiego oraz Bliskiego Wschodu. Podróż, jako niezmienna część składowa mitu o bohaterze (herosie), pojawia się między innymi w sumeryjskim eposie Gilgamesz, Iliadzie i Odysei Homera, Piśmie Świętym (Księga Wyjścia), mitycznych dziejach Heraklesa, Jazona oraz Tezeusza (Kowalski & Krzak 1989: 22; Kierkuś-Iwanicka 2001: 166).Wędrówka antycznego herosa ma najczęściej charakter inicjacyjny....

Afiliacja

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Anita Całek
Podróżowanie we śnie i poza śmierć w powieściach Bernarda Werbera Tanatonauci i Szósty sen
419 – 446
PDF

Słowa kluczowe

Bernard Werber

Streszczenie

W mitologii greckiej nieprzypadkowo bratem Hypnosa, boga snu i ojca Morfeusza (odpowiedzialnego za marzenia senne), był Tanatos (Piszczek 1983: 331; 724). Jak w Panu Tadeuszu, w którym uczestników zajazdu na dwór w Soplicowie „zwyciężył w końcu sen, brat śmierci” (Księga ósma, w. 805), tak i w kulturze od początku łączono ze sobą codzienne doświadczenie snu, traktując je jako pokrewne umieraniu...

Afiliacja

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Bogusław Olszewski
Transhumanistyczna topografia podróży świadomości
447 – 468
PDF

Słowa kluczowe

transhumanizm

Streszczenie

Perspektywa śmierci ciała biologicznego i potencjalnej destrukcji osobowości z nim związanej jest nierozerwalnie wpisana w kondycję gatunku ludzkiego. Jako taka stanowi od tysiącleci obiekt zainteresowania wszystkich, którzy upatrują w niej odpowiedzi na pytania dotyczące kwestii ontologicznych, epistemologicznych czy egzystencjalnych. Pośmiertne trwanie świadomości stanowi tutaj centralne zagadnienie, wokół którego skupiają się systemy religijne, doświadczenia mistycznych wglądów, relacje z pogranicza śmierci i teorie naukowe. Te ostatnie negują z zasady możliwość przetrwania ludzkiej świadomości po przekroczeniu przestrzeni liminalnych rozciągających się pomiędzy tym, co jest uznawane za życie, a tym, co stanowi zaprzeczenie tego stanu...

Pobierz cały numer
1 – 480
PDF